Kandydaci na rodzinę zastępczą przechodzą kilkuetapowy proces kwalifikacji, którego częścią jest m.in. badanie psychologiczne dotyczące predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, sprawdzenie warunków mieszkaniowych oraz szkolenie. Kandydaci powinni spełnić wymagania, które są im przedstawiane na pierwszym spotkaniu informacyjnym.

Podstawowe szkolenie przygotowujące do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej trwa 13 tygodni.

Rodzina zastępcza jest zobowiązana do bieżącej opieki i wychowania dziecka poprzez zabezpieczenie jego potrzeb: bytowych, emocjonalnych, edukacyjnych, zdrowotnych oraz dbania o rozwijanie jego zainteresowań.

Rodziny zastępcze otrzymują następujące świadczenia:

świadczenia obligatoryjne:

• na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie/pełnoletniego wychowanka – rodziny zastępcze spokrewnione –1002zł, rodziny zastępcze niezawodowe i zawodowe – 1517zł,

• dodatek wychowawczy – 800zł,

• dodatek dla dzieci ze stwierdzoną niepełnosprawnością – 306zł,

• rodziny zastępcze zawodowe i prowadzący rodzinne domy dziecka – inne, dodatkowe wynikające z ustawy,

świadczenia fakultatywne - w zależności od potrzeb dziecka i rodziny:

• dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka, do 1200zł

• świadczenie na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka, do 1500zł jednorazowo,

• świadczenie na porycie kosztów związanych z wystąpieniem zdarzeń losowych lub innych zdarzeń mających wpływ na jakość sprawowanej opieki

Rodzina zastępcza może liczyć na bieżącą pomoc i wsparcie koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej oraz wsparcie specjalistyczne: lekarza – psychiatry oraz neurologa, psychologa, psychoterapeuty, w diagnozie pod kątem występowania FAS/FASD, a także inne w zależności od potrzeb dziecka i rodziny.

Przed przyjęciem dziecka rodzina zastępcza otrzymuje informacje dotyczące jego sytuacji. Nie zawsze jednak, szczególnie w sytuacjach interwencyjnych są one pełne i wyczerpujące.

Jeśli sąd nie postanowił inaczej, rodzina zastępcza ma obowiązek umożliwić rodzicom kontakt z dzieckiem. Zasady kontaktu są ustalane przez rodzinę zastępczą z rodzicami dziecka. Rodzina zastępcza może liczyć w tej kwestii na wsparcie koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Kontakty rodziców z dzieckiem ,jeśli sąd nie postanowi inaczej, ustala się indywidualnie kierując się dobrem dziecka, jego potrzebami i możliwościami organizacyjnymi rodziny. Mogą mieć różną częstotliwość, miejsce, długość trwania. W zakresie ustalenia zasad kontaktów dziecka z rodzicami rodzina zastępcza jest wspierana przez koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.

Rodzina zastępcza w porozumieniu z rodzicami dziecka (w sytuacji, gdy nie są pozbawieni władzy rodzicielskiej) może wyjechać z dzieckiem za granicę na kilku-, kilkunastodniowy wyjazd wakacyjny.

Biorąc pod uwagę, że piecza zastępcza jest czasową formą opieki raz na kilka miesięcy oceniana jest sytuacja dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej. Podejmowane są wówczas decyzje dotyczące dziecka, Jeśli jest to korzystne dla niego a sąd nie postanowi inaczej może ono przebywać w rodzinie do pełnoletności, a gdy kontynuuje naukę, za zgodą dotychczasowej rodziny zastępczej do ukończenia 25 r. ż.

Rodzina zastępcza może adoptować dziecko, które ma pod opieką, gdy jest to zgodne z jego dobrem i dziecko ma uregulowaną sytuację prawną, tj. sąd pozbawił rodziców władzy rodzicielskiej, rodzice podpisali zgodę na adopcję (potocznie zrzekli się władzy rodzicielskiej), lub nie żyją.

Rodzina zastępcza zawodowa ma zwykle kilkuletnie doświadczenie w pełnieniu funkcji rodziny zastępczej niezawodowej oraz otrzymuje wynagrodzenie za wykonywaną pracę.